اختلال بولیمیا یا پرخوری عصبی نوعی اختلال خوردن است که میتواند سلامت جسمی و روانی فرد را بهشدت تحتتأثیر قرار دهد. در این اختلال فرد در یک وعده مقدار زیادی غذا مصرف میکند و سپس برای جبران پرخوری دست به کارهایی مانند استفراغ عمدی، استفاده از ملین و... میزند؛ به این کار اصطلاحاً پاکسازی یا تخلیه گفته میشود. متأسفانه این اختلال میتواند منجر به مشکلات جدی جسمی و روانی شود. به همین دلیل قرار است در این مقاله از وبسایت تهران آرتیاماس به بررسی علل، علائم و روشهای درمانی مؤثر برای پرخوری عصبی بپردازیم تا با درک بهتر این اختلال بتوانیم به شکل مؤثری با آن مقابله کنیم.
منظور از پرخوری عصبی چیست؟
اختلال پرخوری عصبی یکی از اختلالات روانی مرتبط با تغذیه است. در این اختلال فرد دچار دورههایی از پرخوری و سپس تخلیه میشود؛ یعنی در یک وعده مقدار زیادی غذا میخورد. سپس برای جبران این پرخوری، اقداماتی را انجام میدهد. این کار معمولاً از طریق استفراغ عمدی یا استفاده از داروهای خاص انجام میشود. سایر اقداماتی که برای تخلیه انجام میشود، شامل موارد زیر است:
- استفاده زیاد از قرصهای دیورتیک یا ادرارآور
- استفاده از ملینها؛ داروهایی که سرعت حرکت غذا و دفع را در دستگاه گوارش افزایش میدهند
- استفاده از قرصهای لاغری
- غذاخوردن بسیار کم در سایر وعدههای غذایی
- خودداری کامل از خوردن غذا برای مدتی مشخص
- انجام ورزشهای سنگین و افراطی
افرادی که درگیر این اختلال هستند، معمولاً به طور وسواسگونهای درگیر فکر درباره غذا و وزن بدنشان میشوند. برای مثال در زمان پرخوری، فرد احساس میکند کنترلی بر خوردن خود ندارد؛ ولی پس از آن ممکن است دچار احساس شرم یا خجالت شود. سپس تلاش میکند از غذایی که خورده است، راحت شود و تخلیه انجام میدهد.
ویژگی اصلی بولیمیا، چرخه تکرارشونده پرخوری و پاکسازی (Binge-Purge Cycle) است؛ چرخهای که در آن فرد پس از مصرف مقدار زیادی غذا، برای جلوگیری از افزایش وزن از روشهای جبرانی استفاده میکند.
علت پرخوری عصبی چیست؟
پرخوری نشانه چیست؟ علت دقیق بروز اختلال پرخوری عصبی هنوز به طور قطعی مشخص نیست؛ اما پژوهشها نشان میدهند که این اختلال نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف مثل ژنتیک، برخی ویژگیهای شخصیتی و... است. در واقع اگر یکی از اعضای خانوادهتان دچار این اختلال باشد، احتمال ابتلای شما نیز بیشتر خواهد بود. همچنین به نظر میرسد این افراد تفاوتهایی در عملکرد مغزشان دارند که ممکن است در درک سیگنالها و پیامهایی که از تصویر بدنشان دریافت میکنند، تأثیر بگذارد. علاوه بر این موارد، عوامل اجتماعی و محیطی مانند نحوه تربیت در دوران کودکی و استانداردهای کلیشهای زیبایی نیز در شکلگیری این اختلال نقش دارند.
علائم بولیمیا چیست؟
علامت اصلی اختلال بولیمیا دورههایی از پرخوری و سپس تخلیه است؛ ولی ازآنجاییکه بسیاری از افراد این مراحل را بهصورت پنهانی انجام میدهند، تشخیص آن دشوار است. بااینحال برخی از علائم رفتاری دیگری نیز وجود دارند که عبارتاند از:
- مراجعه مکرر به سرویس بهداشتی پس از صرف غذا
- نگرانی و اشتغال ذهنی شدید با ظاهر و وزن بدن
- ابتلا به افسردگی یا اضطراب
- مصرف مواد مخدر یا الکل
- احساس ناتوانی در کنترل رفتارهای غذایی
- احساس گناه یا شرم پس از غذاخوردن
- تغییرات رفتاری مانند کنارهگیری و دوری از دوستان و خانواده
- آدابورسوم خاص مانند خوردن برخی غذاها یا جویدن بیش از حد
- حذف وعدههای غذایی یا خوردن مقدار بسیار کمی غذا
- ورزشکردن بیش از حد
پرخوری عصبی ممکن است باعث بروز برخی علائم جسمانی نیز شود که این علائم شامل موارد زیر است:
- مشکلات دندانی؛ مثل پوسیدگی، زردشدن یا حساس شدن آنها
- مشکلات گوارشی مانند یبوست و بازگشت (ریفلاکس) اسید معده
- زخم، خراش یا پینه روی انگشتها، در اثر تحریک حلق برای استفراغ عمدی
- سرگیجه، غش یا ازدستدادن هوشیاری
- بینظمی در چرخه قاعدگی
- قرمزشدن چشمها
- کاهش آب بدن
- ایجاد تورم در گردن و صورت
- احساس ضعف و خستگی یا احساس سرما
- خشکی پوست و خشکی و شکنندگی ناخنها
علائم بولیمیا معمولاً بهتدریج ایجاد میشوند و بسیاری از افراد مبتلا تلاش میکنند رفتارهای خود را از اطرافیان پنهان کنند؛ به همین دلیل تشخیص بیماری ممکن است با تأخیر انجام شود.
چه افرادی بیشتر در معرض پرخوری عصبی هستند؟
اگرچه پرخوری عصبی ممکن است در هر فردی ایجاد شود، اما برخی افراد بیش از دیگران در معرض ابتلا به این اختلال قرار دارند. وجود یک یا چند عامل خطر به معنی ابتلای قطعی نیست، اما احتمال بروز بیماری را افزایش میدهد.
عوامل خطر پرخوری عصبی شامل موارد زیر هستند:
- نوجوانی و اوایل بزرگسالی، بهویژه بین ۱۵ تا ۲۵ سال
- جنس مؤنث (اگرچه مردان نیز ممکن است به بولیمیا مبتلا شوند)
- سابقه خانوادگی اختلالات خوردن یا برخی اختلالات روانپزشکی
- ابتلا به اضطراب، افسردگی یا اختلال وسواس
- رژیمهای غذایی سخت و کاهش وزن مکرر
- نارضایتی از تصویر بدن و عزت نفس پایین
- فشارهای اجتماعی و فرهنگی برای لاغر بودن
- فعالیت در رشتههایی مانند مدلینگ، رقص، ژیمناستیک یا ورزشهای حرفهای که وزن بدن اهمیت زیادی دارد
شناخت این عوامل میتواند به تشخیص زودهنگام و پیشگیری از پیشرفت بیماری کمک کند.
تفاوت پرخوری عصبی و اختلال پرخوری چیست؟
افراد مبتلا به پرخوری عصبی پس از پرخوری، برای هضم غذا یا جلوگیری از افزایش وزن، اقدام به تخلیه و پاکسازی میکنند. یعنی عمداً استفراغ میکنند یا از ملینها و روشهای دیگر استفاده میکنند؛ اما در اختلال پرخوری، فرد فقط پرخوری میکند و هیچ تلاش دیگری انجام نمیدهد. به همین دلیل، افراد مبتلا به بولیمیا معمولاً وزنی متعادل و در محدوده سالم دارند، درحالیکه افراد مبتلا به اختلال پرخوری دچار اضافهوزن یا چاقی هستند.
عوارض پرخوری عصبی
اختلال پرخوری عصبی تنها به مشکلات مربوط به غذا خوردن محدود نمیشود و در صورت درمان نشدن، میتواند سلامت بسیاری از اندامهای بدن را تحت تأثیر قرار دهد. استفراغ مکرر، مصرف خودسرانه ملینها و چرخه مداوم پرخوری و پاکسازی، باعث از دست رفتن آب و الکترولیتهای بدن میشود و در طولانیمدت احتمال بروز عوارض جدی را افزایش میدهد.
مهمترین عوارض پرخوری عصبی عبارتاند از:
- کمآبی بدن و اختلال الکترولیتها که میتواند باعث ضعف، گرفتگی عضلات و در موارد شدید، اختلال در ریتم قلب شود.
- آسیب به دندانها به دلیل تماس مکرر مینای دندان با اسید معده که موجب پوسیدگی، حساسیت و تغییر رنگ دندانها میشود.
- مشکلات گوارشی مانند رفلاکس معده، التهاب مری، زخم مری و در موارد نادر پارگی مری.
- تورم غدد بزاقی که ممکن است باعث پف کردن صورت و درد در ناحیه فک شود.
- بینظمی قاعدگی و اختلالات هورمونی در برخی از زنان.
- مشکلات روانشناختی مانند افسردگی، اضطراب، کاهش عزت نفس و افزایش خطر خودآسیبرسانی.
هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال پیشگیری از این عوارض بیشتر خواهد بود.
جلوگیری از اختلال بولیمیا
از آنجاکه علت دقیق ابتلا به بولیمیا هنوز مشخص نیست، پیشگیری از آن نیز دشوار است. بااینحال، با رعایت برخی نکات مخصوصاً در برخورد با کودکان و نوجوانان میتوانید نگرشها و رفتارهای سالمی نسبت به غذا و تصویر بدنی ایجاد کرده و از بروز این اختلال پیشگیری کنید. این نکات شامل موارد زیر است:
- تا حد امکان وعدههای غذایی منظم داشته باشید
- غذاها را بهعنوان خوب یا بد طبقهبندی نکنید
- بهجای تمرکز بر وزن، بر ایجاد عادتهای تغذیه سالم تمرکز کنید
- تلاش کنید در فرزندانتان تصویر بدنی مثبت و واقعبینانهای ایجاد کنید
- از رژیمهای غذایی زودگذر و غیرعلمی پرهیز کنید
- به نوجوانان و جوانان آموزش دهید که تصاویری که رسانهها بهعنوان بدن ایدهال ارائه میکنند، واقعی نیستند
پرخوری عصبی چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص پرخوری عصبی تنها بر اساس یک علامت یا آزمایش انجام نمیشود و نیازمند ارزیابی کامل توسط روانپزشک یا روانشناس بالینی است. پزشک ابتدا درباره الگوی غذا خوردن، دفعات پرخوری، رفتارهای جبرانی مانند استفراغ یا مصرف ملین و همچنین وضعیت روانی فرد سؤال میکند.
برای تشخیص بولیمیا، متخصص معمولاً از معیارهای تشخیصی راهنمای DSM-5 استفاده میکند. بر اساس این معیارها، دورههای مکرر پرخوری همراه با رفتارهای جبرانی نامناسب و نگرانی بیش از حد درباره وزن یا شکل بدن، از مهمترین نشانههای این اختلال هستند.
علاوه بر ارزیابی روانپزشکی، ممکن است برای بررسی عوارض ناشی از بیماری، آزمایشهایی مانند آزمایش خون، بررسی سطح الکترولیتها، نوار قلب (ECG) یا سایر بررسیهای لازم نیز انجام شود؛ بهویژه اگر فرد سابقه استفراغ مکرر یا مصرف طولانیمدت ملینها داشته باشد.
تشخیص و درمان زودهنگام میتواند از بروز عوارض جسمی و روانی جدی جلوگیری کرده و احتمال بهبودی را افزایش دهد.
روش های درمان پرخوری عصبی
درمان بولیمیا معمولاً ترکیبی از رواندرمانی، اصلاح الگوی تغذیه، دارودرمانی و حمایت خانواده است. انتخاب روش درمان به شدت علائم، وضعیت جسمی و شرایط روانی فرد بستگی دارد و در بسیاری از بیماران، درمان همزمان توسط روانپزشک، روانشناس و متخصص تغذیه بهترین نتیجه را ایجاد میکند.
رواندرمانی
رواندرمانی یکی از روشهای مهم درمان بولیمیا است. این درمان میتواند به چندین شکل انجام شود که رایجترین آن درمان شناختی رفتاری یا CBT است. درمانگر در این نوع درمان به فرد کمک میکند که افکار، احساسات و الگوهای رفتاری که باعث پرخوری و تخلیه میشوند را شناسایی کند و تغییر دهد تا بهاینترتیب رفتار فرد نیز تغییر کند.
مشاوره تغذیه
یکی دیگر از روشهای بهبود اختلال پرخوری عصبی مراجعه به مشاور تغذیه است. متخصص یا مشاور تغذیه به فرد آموزش میدهد به شیوهای سالمتر غذا بخورد و عادتهای غذایی و رفتارهای آسیبزایش را اصلاح کند. همچنین متخصص تغذیه به فرد کمک میکند تا سیگنالهای گرسنگی و سیری بدن خود را شناسایی کند، وزن خود را ثابت نگه دارد و نگرش صحیحی نسبت به وزنش داشته باشد.
دارو درمانی
گاهی اوقات درمانگران مراجعه به روانپزشک و شروع دارودرمانی را توصیه میکنند. رایجترین داروهایی که برای درمان این اختلال تجویز میشوند، شامل داروهای ضدافسردگی مثل مهارکنندههای بازجذب انتخابی سروتونین (SSRIs) هستند که میتوانند به کاهش دفعات پرخوری و استفراغ کمک کنند.
مشارکت در گروههای حمایتی
یکی دیگر از روشهای مدیریت بولیمیا عصبی شرکت در گروههای حمایتی است. در این گروهها، افراد و خانوادههایشان گرد هم میآیند، تجربههایشان را به اشتراک میگذارند و از یکدیگر حمایت میکنند. این گروهها بهعنوان مکمل درمانهای دیگر بسیار مفید هستند.
سخن پایانی
در این مقاله راجع به اینکه پرخوری عصبی چیست، صحبت کردیم و دانستیم که یکی از جدیترین اختلالات روانی است که هم سلامت جسمی و هم روانی فرد را تحتتأثیر قرار میدهد. این اختلال با چرخه پرخوری و تخلیه شناخته میشود. همچنین افراد مبتلا درگیر فشارهای روانی، احساس گناه و تصویر بدنی منفی هستند. اما خوشبختانه با استفاده از روشهایی مانند رواندرمانی، مشاوره تغذیه، دارودرمانی و شرکت در گروههای حمایتی میتوان این اختلال را مدیریت کرد. البته تشخیص زودهنگام و حمایت خانوادگی نیز نقش مهمی در پیشگیری و بهبود این اختلال ایفا میکنند.
پست قبلی
پست بعدی
بله، پرخوری عصبی با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب قابلمدیریت و درمان است. روشهایی مانند رواندرمانی، مشاوره تغذیه و دارودرمانی میتوانند در بازیابی الگوهای تغذیهای سالم کمک کنند.
خیر، ممکن است افراد مبتلا به این اختلال دارای وزن طبیعی باشند.
افزایش آگاهی درباره اختلالات تغذیه، درمان بهموقع مشکلات روانی مانند افسردگی و اضطراب و آموزش نوجوانان در مورد باورهای نادرست درباره ظاهر بدن از مهمترین راهکارهای پیشگیری از ابتلا به این اختلال هستند.
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید