جیغ زدن یکی از رفتارهای رایج در کودکان مبتلا به اوتیسم است؛ اما اغلب به اشتباه تفسیر میشود. این رفتار در شرایط مختلفی مانند ناراحتی، اضطراب، خستگی، احساس درد، اضافهبار حسی یا ناتوانی در بیان نیازها و احساسات بروز پیدا میکند. تحقیقات نشان میدهد که کودکان مبتلا به اوتیسم همیشه نمیتوانند این رفتار را کنترل کنند. درک علتهای اصلی این رفتار به والدین، مراقبان و مربیان کمک میکند تا این وضعیت را مؤثرتر مدیریت کرده و حمایت لازم را در اختیار کودک قرار دهند. در این مقاله قصد داریم درباره دلایل جیغ زدن در کودکان اوتیسم، راهکارهای مدیریت و کاهش جیغ زدن کودک اوتیسم و نکاتی برای والدین و نقش آنها در آرامش فرزند اوتیسم صحبت کنیم.
دلایل جیغ زدن در کودکان اوتیسم
از مهمترین دلایل جیغ زدن کودک اوتیسم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
واکنش به محرک های حسی آزار دهنده
بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم حساسیت بالایی نسبت به محرکهای حسی آزاردهنده مانند صداهای بلند، نورهای شدید، لباسهای زبر، بوهای قوی، تماس فیزیکی غیرمنتظره یا ناخواسته و غیره دارند. وقتی محرکهای حسی بیشازحد باشند، اضافهبار حسی ( sensory overload) از طریق جیغ زدن ابراز میشود. اضافهبار حسی زمانی رخ میدهد که مغز برای پردازش و ادغام صحیح حجم وسیعی از اطلاعات حسی دریافتی از بدن و محیط تلاش میکند.
ناتوانی در برقراری ارتباط و بیان نیازها
مشکلات ارتباطی از مشکلات اصلی اوتیسم هستند و یکی دیگر از دلایل جیغ زدن کودک اوتیسم محسوب میشود. برای برخی از کودکان مبتلا به اوتیسم، بهویژه آنهایی که کلام ندارند یا گفتار محدودی دارند، جیغ زدن ممکن است راهی برای ابراز نیازها یا خواستهها باشد. در واقع زمانی که کودک قادر به برقراری ارتباط و ابراز نیازهای خود از طریق روشهای دیگر نیست، از جیغ زدن کمک میگیرد. بهعنوان مثال، یک کودک وقتی گرسنه و خسته است یا درد دارد، جیغ میزند؛ زیرا فاقد دایره لغات یا درک چگونگی درخواست نیاز یا کمک است.
اضطراب و استرس محیطی
اضطراب و استرس محیطی که در اثر تغییرات ناگهانی محیط، شلوغی، سروصدای زیاد و فشارهای اجتماعی اتفاق میافتد، باعث تحریک بیشازحد سیستم عصبی کودکان مبتلا به اوتیسم میشود. در چنین شرایطی کودک با استفاده از جیغ زدن اضطراب و استرس خود را تخلیه میکند تا نشان دهد که محیط برایش آزاردهنده است.
تغییر در نظم و روتین روزمره کودک
کودکان مبتلا به اوتیسم معمولاً به نظم و روتین روزمره و پیشبینیپذیری محیط وابستگی زیادی دارند و این امر باعث آرامش آنها میشود. هرگونه تغییر ناگهانی و غیرمنتظره در برنامههای روزانه یا ترتیب فعالیتهای مورد علاقه برای آنها ناراحتکننده خواهد بود و موجب استرس و آشفتگی میشود. در چنین شرایطی، جیغ زدن کودک اوتیسم بهعنوان واکنشی طبیعی برای ابراز نارضایتی یا مقابله با تغییر بروز میکند.
خستگی و کمبود خواب
خستگی و کمبود خواب یکی دیگر از دلایل جیغ زدن کودکان اوتیسم است. وقتی کودک به میزان کافی نمیخوابد، نمیتواند هیجانات و رفتارهای خود را به خوبی کنترل کند. طبق برخی مطالعات، حدود ۵۰ تا ۸۰ درصد کودکان اوتیسم مشکلات خواب دارند. که شایعترین آنها مشکل در به خواب رفتن، بیدار شدنهای مکرر در طول شب و بیدار شدن زودهنگام در صبح است. خستگی و کمخوابی باعث بروز مشکلاتی مانند کاهش تمرکز، تحمل پایین محرکهای محیطی و دشواری در سازگاری با تغییرات روزمره میشود. این شرایط منجر به بروز رفتارهایی مانند جیغ زدن خواهد شد.
دردهای جسمی و فیزیکی
بسیاری از کودکان مبتلا به اوتیسم نمیتوانند حالات درونی خود، از جمله دردهای جسمی مثل درد معده، دلدرد، دنداندرد و غیره را بهدرستی بیان کنند. آنها درد را به روشهای مختلفی مانند جیغ زدن بروز میدهند؛ البته به این نکته توجه داشته باشید که به دلیل اختلال در پردازش حسی، واکنش آنها به درد همیشه طبیعی نیست. بهعنوان مثال، گاهی با یک ضربه کوچک درد شدیدی را تجربه میکنند و گاهی در برابر دردهای شدید واکنش زیادی نشان نمیدهند.
راهکارهای کاهش جیغ زدن کودک اوتیسم
در حال حاضر، هیچ درمانی وجود ندارد که بتواند رفتار جیغ زدن کودک اوتیسم را بهطور کامل درمان کند؛ اما استفاده از راهکارهای زیر میتواند اثرات مثبتی بههمراه داشته باشد:
تحلیل رفتار کاربردی (ABA)
تحلیل رفتار کاربردی (ABA) یک رویکرد درمانی مبتنی بر شواهد است که با استفاده از اصول علم رفتار، به آموزش مهارتها و کاهش رفتارهای چالشبرانگیز مانند جیغ زدن در کودکان مبتلا به اوتیسم کمک میکند. این روش بهطور گسترده برای بهبود جنبههای مختلف اوتیسم، از جمله ارتباطات، مهارتهای اجتماعی و خودتنظیمی، مورد استفاده قرار میگیرد و بر آموزش رفتارهای جایگزین و آرامساز تمرکز دارد. ABA یکی از روشهای رایج و مبتنی بر شواهد برای آموزش مهارتها و کاهش برخی رفتارهای چالشبرانگیز است، اما میزان اثربخشی آن بسته به نیازهای هر کودک متفاوت است.
گفتار درمانی و بهبود مهارت ارتباطی کودک
گفتاردرمانی برای کودکان مبتلا به اوتیسم چیزی فراتر از بهبود ارتباط کلامی ارائه میدهد و به تقویت درک بهتر نشانههای اجتماعی، حرکات غیرکلامی و روشهای ابراز مؤثر احساسات آنها کمک میکند. برخی از کودکان مبتلا به اوتیسم ممکن است در شکلدهی کلمات مشکل داشته باشند یا در درک زبان بدن یا مکالمات اجتماعی مشکل داشته باشند. برخی دیگر، به ویژه آنهایی که کلامی صحبت نمیکنند، به روشهای ارتباطی جایگزین مانند جیغ زدن وابسته هستند. گفتاردرمانی با ایجاد استراتژیهایی متناسب با نیازهای منحصربهفرد هر کودک، این شکافها را پر میکند و مهارتهایی مانند بیان افکار، شروع گفتوگوها و ایجاد ارتباط با همسالان و خانواده را بهبود میبخشد. پنج تکنیک برتر گفتاردرمانی کودکان اوتیسم عبارتاند از:
- استفاده از ابزارهای بصری: استفاده از کارتها و تصاویر برای ارتباط معنادار.
- راهنمایی و الگوسازی زبان: تقلید کلامی و غیرکلامی برای یادگیری کلمات.
- بهبود ارتباط اجتماعی از طریق بازی: تمرین مهارتهای مکالمه و تعامل در محیط بازی.
- استفاده از ارتباط جایگزین و تقویتی (AAC): ابزارها و اپلیکیشنهای جایگزین برای بیان نیازها.
- آموزش ارتباط کاربردی: یادگیری عبارات و نمادهای روزمره برای بیان خواستهها.
کار درمانی و بازی درمانی تحت نظر درمانگر
با استفاده از کاردرمانی و بازی درمانی نیز میتوان مشکل جیغ زدن کودک اوتیسم را تا حدودی حل کرد. کاردرمانی (OT) بر کمک به کودکان برای توسعه مهارتهای لازم برای زندگی روزمره تمرکز دارد و از رشد در زمینههایی مانند پردازش حسی، هماهنگی حرکتی، مشارکت اجتماعی و مراقبت از خود پشتیبانی میکند.
بازی درمانی نیز یک فعالیت جسمی یا ذهنی لذتبخش است که مهارتهای کودک از جمله تواناییهای مذاکره، حل مسئله، مهارتهای دستی، به اشتراکگذاری، تصمیمگیری و کار گروهی را افزایش میدهد. بازی بر تمام نواحی، ساختارها و عملکردهای مغز تأثیر میگذارد. درمانگران از نزدیک با کودکان اوتیسم همکاری میکنند تا چالشهای خاص را شناسایی کرده و فعالیتهایی را ایجاد کنند که یادگیری و توسعه مهارت را ارتقا دهد.
کاهش استرس محیطی برای کودک
کاهش استرس محیطی و ایجاد محیط مناسب برای کودکان مبتلا به اوتیسم، بهطور قابل توجهی بر رشد، راحتی و پیشرفت این کودکان تأثیر میگذارد. یک فضای ایدهآل، ایمنی را با اکتشافات حسی، یادگیری و فرصتهای آرامش متعادل میکند و مانع از جیغ زدن کودک اوتیسم میشود. خانوادهها، مربیان و مراقبان نقش حیاتی در ایجاد فضاهایی دارند که استرس را کاهش داده و درک را تقویت میکند. با برنامهریزی دقیق، محیط شما میتواند به ابزاری قدرتمند در حمایت از کودکان مبتلا به اوتیسم تبدیل شود. بهترین روشها برای کاهش استرس محیطی عبارتاند از:
- درک نیازهای منحصربهفرد کودک
- به حداقل رساندن اضافه بار حسی برای کاهش علائم اوتیسم
- انتخاب رنگهای آرامبخش
- سازماندهی فضا با ابزارهای بصری
- ایجاد فضایی امن برای تنظیم حسی
- تشویق تعامل اجتماعی
- ایجاد محیط خواب آرام و پایدار
- احترام به ترجیحات حسی کودک
- همکاری با درمانگران
یک روتین همیشگی داشته باشید
داشتن یک روتین همیشگی با قابلیت پیشبینی به کودکان مبتلا به اوتیسم کمک میکند که احساس امنیت داشته باشند. زمانهای ثابت غذا، مراسم قبل از خواب و برنامههای فعالیت، با ایجاد ثبات اضطراب را کاهش میدهد. برای ایجاد یک روتین منظم برای کودک مبتلا به اوتیسم، باید وظایف ضروری را با فعالیتهای سرگرمکننده ترکیب کنید تا تعادلی بین انجام وظایف و انجام سرگرمیها ایجاد شود. مراحل ایجاد یک روتین منظم عبارتاند از:
- شناسایی وظایف مهم
- ایجاد برنامه زمانی برای انجام وظایف
- مراجعه مرتب به برنامه برای تقویت اعتمادبهنفس و اطمینان خاطر کودک
- داشتن ثبات و انعطافپذیری
نکته هایی برای والدین و نقش آنها در آرامش فرزند اوتیسم
هنگام جیغ زدن کودک اوتیسم باید به نکات زیر توجه کنید تا فرزندتان آرام شود:
- کودک را با استفاده از یک استراتژی مدیریت رفتاری معقول آرام کنید.
- کودکان مبتلا به اوتیسم نباید زیاد تلویزیون یا موبایل تماشا کنند.
- از سرزنش کردن کودک بپرهیزید و از خشونت و کتک علیه او استفاده نکنید.
- کودک را در کارهای ساده خانه مشارکت دهید تا به او در یادگیری برخی مهارتها، افزایش واکنشها و تحریک ارتباط کمک کنید.
- به روشهای مختلف مانند تعریفهای کلامی، در آغوش گرفتن و هدیه دادن از کودک خود قدردانی کنید.
- کودک را از همسالان خود جدا نکنید تا توانایی او در برقراری ارتباط و تعامل اجتماعی بهبود یابد.
- مطالعه کنید و مهارتهایی را برای کمک به کودک اوتیسم بیاموزید.
- با مشورت پزشک از روشهای جدید درمان اوتیسم بدون دارو مانند رفتاردرمانی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، rTMS (تحریک مغناطیسی مغز) و... استفاده کنید.
- درخواست کمک از مراکز درمانی اوتیسم را در نظر بگیرید تا درمانگران به طور منظم مشکلات را ارزیابی کرده و پیشرفت رشدی کودک را پیگیری کنند.
سخن پایانی
در این مقاله به بررسی دلایل جیغ زدن کودک اوتیسم، از جمله واکنش به محرکهای حسی آزاردهنده، ناتوانی در برقراری ارتباط، اضطراب و استرس محیطی، تغییر در روتین، خستگی، کمخوابی و دردهای جسمی پرداختیم. همچنین راهکارهای مؤثر برای حل این مشکل شامل تحلیل رفتار کاربردی، گفتاردرمانی، کاردرمانی و بازی درمانی، کاهش استرس محیطی و ایجاد روتین منظم را توضیح دادیم. والدین با رعایت نکات کلیدی و کمک گرفتن از مراکز درمانی اوتیسم میتوانند آرامش را به کودک خود هدیه دهند.
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید