عفونت ریه یکی از متداولترین عوارض سکته مغزی است. در واقع، یکسوم از افراد نجاتیافته از سکته مغزی حداقل یکبار در دوره بهبودی خود دچار این عارضه میشوند. زمانی که فرد اجسام خارجی، مانند مواد غذایی جامد یا مایعات را بهصورت تصادفی به داخل ریههای خود وارد میکند، آسپیراسیون ریوی رخ میدهد. این امر منجر به عفونت ریه بعد از سکته مغزی میشود. در این مطلب، دلیل و علائم این عارضه را بررسی میکنیم و به روشهای تشخیص، درمان و پیشگیری از آن میپردازیم.
چرا بعد از سکته مغزی عفونت ریه ایجاد می شود؟
دلیل اصلی عفونت ریه بعد از سکته مغزی، اختلال بلع (دیسفاژی) است. اختلال بلع که باعث ضعف عضلات مرتبط با بلع میشود، انواع مختلفی دارد؛ ولی بیشتر افراد مبتلا به سکته مغزی دچار نوع دهانی حلقی آن میشوند. این نوع، عضلات گلو را ضعیف میکند و باعث میشود انتقال غذا و مایعات از دهان به مری دشوار شود. این امر به دلیل بروز سکته مغزی در بخشهایی از مغز که مسئول کنترل عضلات هستند، رخ میدهد.
شدت اختلال بلع به شدت سکته مغزی بستگی دارد. برخی از افراد مبتلا به سکته مغزی میتوانند غذاهای نرم یا مایعات را ببلعند و برخی دیگر توانایی بلعیدن خود را بهصورت کامل از دست میدهند. دیگر علائم اختلال بلع عبارتاند از:
- صدای ضعیف
- ازدستدادن رفلاکس گگ که ممکن است با نام رفلاکس تهوع نیز شناخته شود
- آبریزش دهان
- کاهش کنترل زبان
این مشکلات همگی میتوانند منجر به افزایش خطر خفگی و عفونت ریه پس از سکته مغزی شوند. زمانی که فرد غذا یا مایعات را بهصورت تصادفی به داخل ریههای خود وارد میکند، این امر باعث التهاب در ریهها و در نتیجه، دشوارترشدن تنفس میشود. علاوه بر این، این غذاها و مایعات میتوانند حاوی باکتریها باشند و منجر به عفونت جدی شوند.
علائم عفونت ریه بعد از سکته مغزی چیست؟
آسپیراسیون معمولا با سرفه و خسخسسینه همراه است؛ زیرا بدن تلاش میکند اجسام خارجی را از ریهها بیرون براند. اگر فرد بتواند بهصورت محکم سرفه کند، این اجسام معمولا پیش از بروز عفونت از ریه خارج میشوند؛ ولی بسیاری از افراد مبتلا به سکته مغزی این رفلاکس سرفه را ندارند؛ در نتیجه، آنها غذاها و مایعات را بدون اینکه متوجه شوند، به ریه خود وارد میکنند. این امر میتواند بسیار خطرناک باشد.
افراد مبتلا به عفونت ریه پس از سکته مغزی ممکن است علائم زیر را داشته باشند:
- درد سینه یا سوزش سر معده
- تب
- تنگی نفس و خستگی، بهویژه هنگام خوردن
- کبودشدن پوست
- بالاآوردن خون یا خلط سبز
- بوی بد دهان
- تعریق بیش از حد
در برخی اوقات، افراد مبتلا به عفونت ریه این علائم را تا چند ساعت نشان نمیدهند یا هرگز دچار آنها نمیشوند؛ ولی بهمحض اینکه فرد مبتلا به سکته مغزی هر یک از علائم را نشان داد، مراقبان باید با پزشک تماس بگیرند.
چه زمانی عفونت ریه بعد از سکته مغزی خطرناک است؟
اگر فرد علائم زیر را تجربه کند، به احتمال زیاد، عفونت ریه به مرحله خطرناکی رسیده است:
افت شدید اکسیژن
کاهش قابلتوجه سطح اکسیژن خون، بهخصوص همراه با تنگی نفس یا گیجی، میتواند نشانه درگیری شدید ریه باشد و نیاز به بررسی فوری دارد.
تنگی نفس شدید
تنگی نفس شدید یا افزایش ناگهانی آن، بهویژه در حالت استراحت، میتواند نشاندهنده وخیم شدن عفونت ریه و اختلال در اکسیژنرسانی باشد.
کبودی لبها یا پوست
کبود یا خاکستری شدن لبها، زبان یا پوست میتواند نشانه کمبود اکسیژن باشد و در صورت بروز ناگهانی، نیاز به اقدام فوری پزشکی دارد.
کاهش یا تغییر ناگهانی سطح هوشیاری
خوابآلودگی غیرعادی، گیجی جدید یا دشوار شدن بیدار کردن بیمار ممکن است با کاهش اکسیژن، عفونت شدید یا سپسیس مرتبط باشد و باید جدی گرفته شود.
تب بالا یا بدترشدن سریع وضعیت بیمار
تب بالا، لرز یا بدتر شدن سریع وضعیت عمومی بیمار میتواند نشانه تشدید عفونت باشد. اگر بیمار با وجود درمان بهسرعت بدتر شود، باید دوباره توسط پزشک ارزیابی شود.
افت فشارخون یا علائم عفونت شدید
افت فشار خون همراه با ضعف شدید، گیجی، تنفس سریع یا بدحال شدن بیمار میتواند از علائم عفونت شدید یا سپسیس باشد و به ارزیابی اورژانسی نیاز دارد.
ناتوانی در دفع ترشحات
اگر بیمار نتواند ترشحات دهان و راههای تنفسی را دفع کند یا سرفه مؤثر نداشته باشد، احتمال تجمع ترشحات و بدتر شدن مشکلات تنفسی افزایش مییابد.
عفونت ریه بعد از سکته چگونه تشخیص داده می شود؟
انجام معاینه فیزیکی معمولا برای تشخیص عفونت ریه در بیماران سکته مغزی ضروری است. در معاینه فیزیکی، پزشکان به دنبال نشانههایی مانند کاهش جریان هوا، ضربان قلب سریع، صداهای ریوی، تب بالا، سرفه خلطدار یا تشدید علائم بیماری تنفسی قبلی با یا بدون درد سینه میگردند. آنها ممکن است آزمایشهای زیر را برای تأیید وجود عفونت ریه تجویز کنند:
- آزمایش تصویربرداری با اشعه ایکس
- آزمایش گاز خون
- کشت خلط و خون
آیا بیمار بعد از سکته مغزی و عفونت ریه خوب می شود؟
پس از تشخیص، درمان باید بلافاصله شروع شود. موارد خفیف عفونت ریه با یک دوره مصرف آنتیبیوتیک قابلدرمان هستند؛ ولی این استراتژی نمیتواند به همه افراد مبتلا به سکته مغزی کمک کند؛ برای مثال، مطالعهای در بریتانیا که روی 1217 بیمار مبتلا به اختلال بلع پس از سکته مغزی انجام شد، نشان داد که استفاده از آنتیبیوتیکهای پیشگیرانه نمیتواند بروز عفونت ریه پس از سکته مغزی را بهصورت قابلتوجهی کاهش دهد.
موارد شدیدتر ممکن است به بستریشدن در بیمارستان نیاز داشته باشند. در بیمارستان، افراد مبتلا ممکن است اکسیژن کمکی و استروئید دریافت کنند. همچنین در موارد بسیار شدید، ممکن است به دستگاه ونتیلاتور نیاز داشته باشند.
در بیماران بستریشده در بیمارستان، اصلاح وضعیت بدن ممکن است از ورود اجسام خارجی به ریهها جلوگیری و در نتیجه، نقش مهمی در پیشگیری از عفونت ریه ایفا کند. تحقیقات نشان میدهند که وضعیتهای مختلف سر و گردن میتوانند مانع از بلع یا تسهیل آن شوند و بر خطر عفونت ریه تأثیر بگذارند؛ برای مثال، وضعیت نیمهخوابیده ممکن است عبور غذا را به دلیل جاذبه آسانتر کند و در نتیجه، خطر این عارضه را کاهش دهد.
عفونت ریه بعد از سکته مغزی چند روز طول می کشد؟
عفونت ریه یکی از عوارض متداول سکته مغزی است که معمولا 6 روز پس از بروز آن در حدود یکسوم از بیماران مبتلا به سکته مغزی حاد رخ میدهد؛ ولی، مدتزمان درمان و بهبودی کامل به شدت عفونت، پاسخ به آنتیبیوتیک و شرایط بیمار بستگی دارد.
چگونه از عفونت ریه بعد از سکته مغزی پیشگیری کنیم؟
عفونت ریه بعد از سکته مغزی میتواند خطرناک باشد؛ ولی خوشبختانه، قابلپیشگیری است. بهترین روش برای حداقلسازی خطر این عارضه پس از سکته مغزی، درمان اختلال بلع محسوب میشود. اگر بیمار مبتلا به سکته مغزی بتواند حداقل بخشی از تواناییهای بلع خود را بازیابد، این امر خطر ورود تصادفی اجسام خارجی به ریهها را کاهش میدهد و از بروز عفونت جلوگیری میکند. برخی از مؤثرترین روشها برای بهبود مهارتهای بلع و پیشگیری از عفونت ریه مرتبط با سکته مغزی عبارتاند از:
مراجعه به گفتاردرمانگر
ازآنجاییکه عضلات بلع در گفتار نیز نقش دارند، گفتاردرمانگران میتوانند در بهبود اختلال بلع به بیماران کمک کنند. گفتاردرمانگران شرایط منحصربهفرد افراد، مانند تواناییهای بلع و عملکرد شناختی آنها را ارزیابی میکنند. این ارزیابی به آنها کمک میکند برنامهای متناسب با نیازهای بیماران طراحی کنند.
این برنامه معمولا شامل راهنمایی درباره انواع غذاها و مایعات قابلمصرف توسط بیمار است؛ برای مثال، گفتاردرمانگر ممکن است به بیمار توصیه کند فقط غذاهای پورهشده را برای مدت مشخصی مصرف کند و سپس غذاهای خردشده را بخورد. علاوه بر این، ممکن است از برخی بیماران بخواهد مایعات غلیظ را مصرف کنند تا احتمال ورود غذا به ریهها کاهش یابد.
همچنین گفتاردرمانگر در انجام تمرینات بهبوددهنده بلع، قدرت و هماهنگی به بیمار کمک میکند. این تمرینات باعث بهبود نوروپلاستیسیتی، توانایی طبیعی مغز برای بازسازی خود و بازیابی عملکرد ازدسترفته میشوند. علاوه بر این موارد. این متخصص ممکن است استراتژیهای خاصی را نیز برای کمک به پیشگیری از ورود اجسام خارجی به ریهها توصیه کند. جمعکردن چانه هنگام خوردن یکی از این استراتژیهاست.
استفاده از اپلیکیشن های گفتاردرمانی
برخی از اپلیکیشنهای آفازی شامل تمریناتی برای آموزش دوباره عضلات حرکتی دهان هستند. استفاده از این اپلیکیشنها، میتواند روش خوبی برای انجام تمرینات گفتاردرمانی در خانه و بین جلسات باشد. هر چه این تمرینات را بیشتر انجام دهید، نوروپلاستیسیتی را بیشتر تحریک خواهید کرد و عملکرد خود را سریعتر باز خواهید یافت. برخی از بهترین اپلیکیشنهای گفتاردرمانی برای بیماران مبتلا به اختلال بلع عبارتاند از:
- Swallow Rehap از Rehapp Mobile Health
- Swallow prompt از Speech Tools Limited
تحریک الکتریکی
تحریک الکتریکی نیز میتواند به افزایش فعالیت عضلانی و تسریع بهبودی حرکتی کمک کند. این روش با اعمال پالسهای الکتریکی ملایم به عضلات گلو کار میکند. این امر باعث فعالسازی عضلات میشود و نوروپلاستیسیتی را بهبود میدهد. بهترین روش برای استفاده از تحریک الکتریکی، ترکیب آن با تمرینات گفتاردرمانی است. با گفتاردرمانگر خود صحبت کنید تا فهمید آیا این روش برای شما مناسب است یا خیر. بدون مشورت با گفتاردرمانگر، از امتحانکردن تحریک الکتریکی روی ناحیه گلو یا گردن خود خودداری کنید.
تغذیه بیمار سکته مغزی که عفونت ریه دارد چگونه باید باشد؟
بیماران مبتلا به سکته مغزی که دچار عفونت ریه هستند، باید هنگام خوردن از تکنیکهای زیر استفاده کنند تا خطر خفگی را کاهش دهند:
- نوشیدن مایعات غلیظ: مایعات غلیظ مانند میلکشیک و اسموتی آرامتر از مایعات رقیق حرکت میکنند و خطر خفگی را کاهش میدهند
- صافنشستن: بیماران مبتلا همیشه باید هنگام خوردن یا نوشیدن صاف بنشینند. زمانی که بیماران صاف مینشینند، جاذبه میتواند به حرکت غذا به سمت پایین گلو کمک کند. این امر هنگام درازکشیدن به پشت رخ نمیدهد
- بهآرامی غذاخوردن: بیماران نباید در غذاخوردن عجله نکنند. آنها باید غذای خود را بهصورت کامل بجوند. بیشتر گفتاردرمانگران جویدن غذا به مدت حداقل یک دقیقه را توصیه میکنند
- خودداری از خوردن غذاهای پیچیده: بیماران باید از خوردن غذاهایی با غلظتهای مختلف، مانند سوپهایی با تکههای بزرگ خودداری کنند. این غذاها برای بیماران مبتلا به اختلال بلع خطرناک هستند و خطر عفونت ریه را افزایش میدهند
این تکنیکها میتوانند به حداقلسازی خطر ورود غذا به ریهها را کمک کنند و همچنین مهارتهای بلع را بهبود دهند؛ ولی بیماران مبتلا به اختلال بلع شدید باید از مصرف غذاهای جامد خودداری کنند. همچنین در عفونت ریه شدید، بیمار ممکن است به لوله تغذیه نیاز داشته باشد.
مراقبت از بیمار مبتلا به عفونت ریه بعد از سکته در خانه
اقدامات زیر را برای مراقبت از بیمار مبتلا به عفونت ریه بعد از سکته انجام دهید:
- علائم عفونت ریه را بشناسید. در بخشهای قبلی، به این علائم اشاره کردیم
- مطمئن شوید که بیمار بهاندازه کافی آب بنوشد و هیدراته بماند
- بیمار را به استراحتکردن تشویق کنید
- بدون مشورت با پزشک، داروهای بدون نسخه را به بیمار ندهید
- علائم اورژانسی را بشناسید. مشکل در تنفس، درد یا فشار در قفسه سینه، گیجی و کبودشدن لبها و صورت از علائم اورژانسی هستند
جمعبندی
عفونت ریه بعد از سکته مغزی، عارضهای متداول است و به دلیل مشکلات بلع رخ میدهد. حدود یکدوم از بیماران مبتلا به سکته مغزی این مشکلات را تجربه میکنند. اگر درمان نشوند، میتوانند منجر به ورود اجسام خارجی به ریهها و عفونتهای تنفسی شوند؛ ولی با روشهای مناسب، میتوان تواناییهای بلع را بهبود بخشید و خطر عفونت ریه را کاهش داد.
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید