با افزایش سن در برخی موارد، حافظه پدر یا مادر سالمند ضعیفتر شود. در این شرایط، این سؤال پیش میآید که آیا این تغییر بخشی از روند طبیعی پیری است یا نشانه بیماری آلزایمر. پیری طبیعی با کاهش خفیف تواناییهای شناختی همراه است و معمولاً زندگی روزمره را مختل نمیکند؛ اما آلزایمر یک بیماری دژنراتیو و پیشرونده است که بهتدریج عملکرد روزانه، حافظه، تفکر، استدلال و تصمیمگیری فرد را بهطور جدی تحت تأثیر قرار میدهد و به مراقبت و رفتار آگاهانه نیاز دارد. در این مقاله ابتدا به این موضوع میپردازیم که آلزایمر چیست؟ سپس علائم و چالشهای این بیماری را بررسی کرده و نحوه رفتار با سالمند آلزایمری را توضیح میدهیم.
آشنایی با بیماری آلزایمر
بیماری آلزایمر یک اختلال مغزی است که به آرامی حافظه و مهارتهای تفکر و در نهایت توانایی انجام سادهترین کارها را از بین میبرد و بخش طبیعی از روند پیری نیست. بزرگترین عامل خطر شناخته شده، افزایش سن است و اکثر افراد مبتلا به آلزایمر ۶۵ سال و بالاتر دارند. علائم آلزایمر بهعنوان یک بیماری پیشرونده به تدریج در طول چند سال بدتر میشوند.
در مراحل اولیه، از دست دادن حافظه خفیف است؛ اما در آلزایمر پیشرفته، افراد توانایی ادامه مکالمه و پاسخ به محیط خود را از دست میدهند. این بیماری به نام دکتر آلوئیس آلزایمر نامگذاری شده و شایعترین علت زوال عقل در میان بزرگسالان مسن است. با گذشت زمان، سالمندان مبتلا به بیماری آلزایمر کمتر قادر به مدیریت امور خانه خواهند بود. بهعنوان مثال، گاهی فراموش میکنند که فر یا شیر آب را خاموش کنند، یا حتی نحوه استفاده از تلفن را در مواقع اضطراری فراموش کنند. در چنین شرایطی نحوه رفتار با سالمند آلزایمری اهمیت بسیار زیادی پیدا میکند.
پرخاشگری سالمندان آلزایمری
افراد مبتلا به آلزایمر در برخی موارد با بدتر شدن بیماری، آشفته یا پرخاشگر میشوند. آشفتگی به این معنی است که فرد بیقرار و نگران است و نمیتواند آرام بگیرد. افراد آشفته ممکن است زیاد راه بروند، نتوانند بخوابند یا نسبت به دیگران پرخاشگری کنند. آنها در برخی موارد به صورت کلامی حمله میکنند یا سعی میکنند کسی را بزنند یا به او آسیب بزنند. مهمترین علل پرخاشگری سالمندان آلزایمری عبارتاند از:
- درد، افسردگی و استرس
- استراحت یا خواب خیلی کم
- یبوست
- سروصدای زیاد یا سردرگمی
- تحت فشار قرارگرفتن توسط دیگران
- احساس تنهایی و نداشتن ارتباط کافی با دیگران
- داروهای خاص یا تداخلات بین دو دارو
بی قراری در بیماران آلزایمری
بیقراری یکی دیگر از علائم رایج در بیماران آلزایمری است. درک این رفتار در بسیاری موارد برای دیگران دشوار است؛ اما یافتن علل آن به شما در رفتار با افراد آلزایمری کمک میکند. فرد مبتلا به آلزایمر و زوال عقل در برخی موارد با انگشتان خود ضربه بزند یا حرکات تکراری دیگری انجام دهد. همچنین ممکن است بالا و پایین برود، اشیاء را جابجا کند یا روی کارهایی مانند مرتب کردن متمرکز شود. یا گاهی سعی کند خانه را ترک کند. این رفتارها به عنوان بیقراری شناخته میشوند. از مهمترین علل بیقراری در بیماران آلزایمری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش سروصدا یا عدم توانایی انجام کاری که قبلاً می توانست انجام دهد
- عارضه جانبی برخی داروها مانند داروهای ضد روانپریشی
- ابتلا به سندروم پای بیقرار
- احساس اضطراب
توهم در بیماران آلزایمری
آلزایمر گاهی باعث توهم در فرد میشود. توهم، تجربه چیزی است که واقعاً وجود ندارد. این توهم میتواند هر یک یا همه حواس را درگیر کند. توهمات بصری یا دیدن چیزهایی که وجود ندارند، رایجترین نوع توهمات در افراد مبتلا به آلزایمر است. این توهمات میتوانند ساده مانند دیدن نورهای چشمکزن یا پیچیده مانند دیدن حیوانات، افراد یا موقعیتهای عجیب باشند. از دیگر توهمات میتوان به توهمات شنوایی، بویایی، لمسی و چشایی اشاره کرد. علل توهم در بیماران آلزایمری عبارتاند از:
- بیماریهای جسمی مانند تب، تشنج، عفونت، میگرن و سکته مغزی
- مصرف برخی از داروها
- کمآبی بدن
نحوه رفتار با سالمند آلزایمری
برقراری ارتباط برای افراد مبتلا به آلزایمر کار دشواری است؛ زیرا آنها در به خاطر سپردن چیزها مشکل دارند و دچار پرخاشگری، بیقراری و توهم میشوند. برای نحوه درست رفتار با سالمند آلزایمری باید به نکات زیر توجه داشته باشید:
- به فرد اطمینان خاطر بدهید و با آرامش با او صحبت کنید.
- به نگرانیها و ناامیدیهای او گوش دهید. سعی کنید نشان دهید که اگر فرد عصبانی یا ترسیده است، او را درک میکنید.
- به فرد اجازه دهید تا حد امکان کنترل زندگی خود را در دست داشته باشد.
- به فضای شخصی فرد احترام بگذارید.
- در طول روز، در کنار فعالیتها، زمانهای سکوت و آرامش را نیز در نظر بگیرید.
- اگر طرف مقابلتان یادش نمیآید، به او یادآوری کنید که چه کسی هستید؛ اما سعی کنید نگویید: «یادت نمیآید؟»
- تا جایی که ممکن است، مکالمه دو طرفه را تشویق کنید.
- اگر در برقراری ارتباط با کلمات مشکل دارید، سعی کنید حواس فرد را با یک فعالیت، مانند یک کتاب آشنا یا آلبوم عکس، پرت کنید.
- از کلمات ساده و جملات کوتاه استفاده کنید و لحن صدای ملایم و آرام داشته باشید.
- احترام را حفظ کنید و درباره او طوری صحبت نکنید که انگار حضور ندارد.
- عوامل حواسپرتی و صداهای پسزمینه مانند تلویزیون یا رادیو را کاهش دهید تا فرد بتواند بهتر تمرکز کرده و صحبتهای شما را پردازش کند.
- زمان کافی برای پاسخ دادن به او بدهید و از قطع کردن حرفش خودداری کنید.
- اگر متوجه منظور او نمیشوید، به نشانههای غیرکلامی توجه کرده و محیط اطراف را در نظر بگیرید.
- یاد بگیرید حرکات، توصیفها و جایگزینی کلمات را تفسیر کنید.
کنترل علائم آلزایمر در سالمندان
علاوه بر آشنایی با نحوه درست رفتار با افراد آلزایمری باید با راهکارهای کنترل علائم آلزایمر نیز آشنا شوید. روشهای کنترل علائم بیماری آلزایمر در سالمندان عبارتاند از:
- تنظیم یک برنامه روزانه برای وعدههای غذایی، داروها و فعالیتها
- تشویق سالمند به استقلال
- بهبود ارتباطات
- ایجاد یک محیط امن
- معرفی فعالیتها و سرگرمیهای جذاب
- تقسیم مسئولیت مراقب با اعضای خانواده
- بررسی مراقبتهای حرفهای آلزایمر
- کمک گرفتن از مراکز تخصصی
سرگرمی برای بیماران آلزایمری
بیماران آلزایمری با انجام فعالیتهای زیر سرگرم میشوند:
- قدم زدن
- گلکاری
- رفتن به پارک
- گوش دادن به موسیقی موردعلاقه
- تماشای تلویزیون
- تا کردن لباسها
- کامل کردن پازل
- کلاسهای طراحی و نقاشی
- فعالیتهای هنری
- رقص، یوگا و شنا
- ملاقات با سایر سالمندان آلزایمری
- آشپزی و غیره
چالش های نگهداری از سالمند آلزایمری
نگهداری از سالمند آلزایمری با چالشهای مختلفی همراه است و شناخت این چالشها به بهبود رفتار با افراد آلزایمری کمک زیادی میکند. مهمترین چالشها عبارتاند از:
- مدیریت و سازگاری تغییر رفتارها و تغییرات شخصیتی
- دشواری برقراری ارتباط بهطور فزاینده
- خطرات ایمنی در خانه
- علائم پرخطر شامل سرگردانی، گیجی، آشفتگی یا بیقراری در عصر
- اختلالات خواب
- نیازهای فیزیکی مراقبت و بروز آسیبهایی مانند کمردرد، خستگی و فرسودگی شغلی برای مراقب
- استرس عاطفی و نیاز به انعطافپذیری
- فشار مالی بر مراقبان خانوادگی
- ایجاد تعادل بین مراقبت و زندگی خانوادگی و کار
- برنامهریزی برای آینده
نکاتی برای زندگی با سالمند آلزایمری (برای بیمار و مراقب او)
در کنار اصلاح رفتار با سالمند آلزایمری، باید به نکات زیر نیز توجه داشته باشید:
- تنظیم یک برنامه روزانه: همانطور که محیط آشنای خانه آرامشبخش است، ایجاد یک توالی روزانه از وظایف و فعالیتها نیز به بیماران آلزایمری کمک میکند تا تمرکز و جهتیابی بهتری داشته باشند. بهعنوان مثال، اگر متوجه شدید که فرد در ساعات صبح کمتر دچار سردرگمی و همکاریپذیرتر است، تنظیم برنامه بهگونهای که از این زمانهای شفاف ذهنی بیشترین استفاده را ببرد، کل روز را روانتر میکند.
- تطبیق فعالیتهای روزمره زندگی: فعالیتهای روزمره زندگی (ADLs) شامل کارهای پایه مراقبت شخصی هستند که بیشتر افراد بهطور مستقل انجام میدهند؛ اما با کاهش تواناییهای عملکردی، انجام آنها برای بیماران آلزایمری دشوارتر میشود. درک تأثیر کاهش حافظه بر هر فعالیت، زمانبندی درست و تطبیق مراحل و ابزارهای مورد استفاده، کمک میکند این فعالیتها به شکلی انجام شوند که کرامت عزیزتان حفظ شود.
- حمام کردن: سالمندان ممکن است فکر کنند اخیراً حمام کردهاند، درحالیکه آخرین حمام آنها مربوط به چند روز یا حتی چند هفته پیش است. قبل از آوردن عزیزتان به حمام، تمام وسایل مورد نیاز مانند محصولات بهداشتی، حولهها و وسایل کمکی را آماده کنید. هرگز فرد را در وان یا زیر دوش تنها نگذارید. تا حد امکان اجازه دهید خودش در روند حمام مشارکت کند.
- لباس پوشیدن: لباس پوشیدن شاید پیچیده به نظر نرسد؛ اما بیماران آلزایمری و مراقبانشان با چالشهای خاصی روبهرو هستند. کاهش تواناییهای جسمی و شناختی بر تشخیص زمان تعویض لباسهای کثیف، انتخاب لباس مناسب و پوشیدن یا درآوردن لباس و کفش تأثیر میگذارد. کاهش این چالشها میتواند تفاوت بزرگی در احساس کنترل و استقلال عزیزتان ایجاد کند.
- توالت رفتن و مراقبت از بیاختیاری: با پیشرفت بیماری، بسیاری از مبتلایان به آلزایمر دچار مشکلات توالت رفتن و کاهش کنترل مثانه و روده میشوند. گاهی بیاختیاری نشانه یک بیماری جسمی مانند عفونت ادراری (UTI) است؛ بنابراین هرگونه تغییر را در اسرع وقت با پزشک در میان بگذارید و دفع زمانبندیشده را تمرین کنید.
- افزایش ایمنی خانه: مراقبان آلزایمر باید خانه را با دیدی تازه بررسی کرده و خطرات را شناسایی و اصلاح کنند. ایجاد محیطی ایمن میتواند از بسیاری از موقعیتهای استرسزا و خطرناک جلوگیری کند.
- مراقبت مراقب از خود: رفتار با سالمند آلزایمری و نگهداری از او، زمان و تلاش زیادی را میطلبد. شما بهعنوان مراقب باید با استراحت، یوگا، مدیتیشن، خواب کافی، تغذیه مناسب و مراجعه به متخصصان سلامت روان، جسم و روح خود را سالم نگه دارید.
سخن پایانی
در این مقاله بهطور جامع به بیماری آلزایمر، علائم رفتاری آن مانند پرخاشگری، بیقراری و توهم، چالشهای نگهداری و مهمتر از همه، نحوه صحیح رفتار با سالمند آلزایمری پرداختیم. آگاهی، صبوری و ایجاد محیطی امن نقش کلیدی در بهبود کیفیت زندگی بیمار و مراقب دارد. برای تشخیص دقیق آلزایمر و دریافت راهکارهای درمانی، توصیه میشود به کلینیک تخصصی آرتیاماس مراجعه کنید.
پست قبلی
پست بعدی
خیر، آلزایمر یک بیماری مغزی پیشرونده است و جزو روند طبیعی افزایش سن محسوب نمیشود.
پرخاشگری و بیقراری میتواند به دلیل درد، اضطراب، کمخوابی، عوارض دارویی یا ناتوانی در برقراری ارتباط مؤثر ایجاد شود.
با ایجاد برنامه روزانه منظم، فراهمکردن محیط امن، تشویق به فعالیتهای ساده و تقسیم مسئولیت مراقبت میان اعضای خانواده.
دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید